بوتولیسم چیست

بوتولیسم یک بیماری فلج کننده جدی و نادر است که به وسیله سم حاصل از باکتری کلستریدیوم بوتولینوم ایجاد می شود.

تاریخچه بوتولیسم

در سال 1735 این بیماری در اثر مسمومیت فردی آلمانی که سوسیس خورده بود، پیدا شد.

باکتری کلستریدیوم بوتولینیوم در سال 1895 کشف گردید.

در سال 1989، سم بوتولیسم (بوتاکس) توسط موسسه غذا و داروی امریکا (FDA) برای درمان دوبینی، بی اختیار چشمک زدن و اسپاسم صورت در بیماران جوان تایید شد.

در سال 2002 نیز استفاده از این سم برای درمان چین و چروک صورت توسط FDA تایید گردید. همچنین برای درمان عرق کردن زیاد (زیر بغل یا کف دست) و درد عضلات از این سم در علم پزشکی استفاده می‌شود.

طبقه بندی بر حسب راه سرایت :
بوتوليسم اطفال : به علت تجمع ارگانیسم ها در روده کودکان زیر یکسال بوجود می آید . در این گروه سنی ، فلور طبیعی روده به حد کافی تکامل پیدا نکرده تا از تجمع ارگانیسم ها در روده جلوگیری نماید . 
بوتوليسم ناشی از غذا : بدنبال خوردن غذا های آلوده که به درستی فرآوری نشده و حاوی سم باشند ، ایجاد می شود . 
بوتوليسم زخم : بدلیل انتشار عمومی توکسین که بوسیله ارگانیسم های موجود در زخم و معمولا به دنبال ضربه ، تروما ، سوراخ شدگی و جراحی بوجود می آید . 
بوتولیسم ناشی از استنشاق : ابتلا از طریق آئروسل و استنشاق توکسین بوتولیسم به عنوان یک شیوه احتمالی در یک حمله تروریستی می تواند مطرح گردد . 
بوتولیسم بالغین : به علت تجمع اسپور در روده بوجود آمده و مشابه بوتولیسم کودکان در افراد بالای یکسال و در بالغین با دستگاه گوارش غیر طبیعی نظیر ابتلا به کولیت یا انجام اعمال جراحی بای پس روده و... بوجود می آید . 
بوتولیسم ناشی از تزریق : بدنبال تزریق هروئین زیر جلدی آلوده در معتادان به مواد مخدر بوجود می آید . 
بوتولیسم ناشی از درمان : در اثر تزریق توکسین بوتولینوم به منظور درمان و یا کاربرد در زیبایی بوجود می آید.

«کلیک بر روی تصویر جهت مشاهده سایز اصلی»

سه نوع عمده بوتولیسم عبارتند از

-بوتولیسم غذایی Food-borne botulism

باکتری مضر در محیط کم اکسیژن پیشرفت و تولید سم می کند، مانند غذاهای کنسرو شده . غذاهای خانگی کنسرو شده ، مانند سبزیجات و گوشت، معمولا منبع نوع غذایی است و در اثر خوردن غذاهایی که در تهیه آنها حرارت کمی بکار رفته و بعد از تهیه سم بوتولینوم در آنها ایجاد شده و سپس به هنگام مصرف حرارت کمی دیده اند ، ایجاد می شود .   

- بوتولیسم زخم Wound botulism

اگر این باکتری وارد بریدگی شود، آنها می توانند ایجاد یک عفونت خطرناک کنند که تولید سم می کند.افراد همچنین بعد از تزریق داروهای غیر قانونی و مخدر عفونی می شوند.

- بوتولیسم نوزادان Infant botulism

این شایعترین شکل بوتولیسم است . شروع آن بعد از رشد باکتری کلستریدیوم بوتولینوم در روده بچه ها است. این به طور نمونه بین سن 6 هفتگی و 6 ماهه برجسته و بارز است.بچه ها ممکن است باکتری را اغلب به صورت هاگ شکل دریافت دارند،در سیستمهای آنها بعد از اینکه آنها غذای آلوده می خورند یا در تماس با خاک که حاوی هاگ های باکتری است قرار می گیرند.

این ذرات در روده رشد و سم آزاد می کنند. تمام اشکال بوتولیسم کشنده است و به عنوان اورژانس های پزشکی در نظر گرفته می شود. کلستریدیوم بوتولینوم ارگانیسم میله ای شکلی است که در وضعیت کم اکسیژن (بی هوازی ) بهتر رشد می کند. 
باکتری در حالت غیرفعال زنده می ماند تا این که در شرایط مناسب برای رشد قرار بگیرد. 7 نوع سم بوتولیسم شناخته شده اند که با حروف A تاG نشانی داده می شوند. تنها انواع A ، B ، E ، F در انسان سبب بیماری می شوند.

علت

باکتری کلستريديوم بوتولينوم يک باکتری بی هوازی است که در غذای آلوده يا خوب پخته نشده رشد می کند. با رشد اين باکتری در غذا، سم قدرتمندی توليد و ترشح می شود که توانايی جذب از دستگاه گوارش و گسترش به دستگاه عصبی مرکزی را دارد. غذاهايی که با احتمال بيشتری ممکن است باعث بوتوليسم شوند عبارتند از: سبزيجات و ميوه هايی که درخانه کنسرو می شوند، ماهی، گوشت، سوسيس خوب پخته نشده، گوشت دوده داده و محصولات لبنی در شيرخواران زير يک سال، عسل خام يا ساير غذاهای پخته نشده، ممکن است باعث بوتوليسم شوند. اين باکتری امکان دارد زخم را نيز آلوده سازد و سم ترشح کند.

وقوع بیماری

- بیماری جهانی است و به صورت تک گیر ، همه گیریهای خانوادگی و یا عمومی ، در مواقعی که محصولات غذایی بطریقی تهیه و نگهداری می شوند که هاگهای باسیل از بین نرفته و فرصت ایجاد سم فراهم شده باشد ،‌ ایجاد می گردد . بندرت مواردی از بیماری در اثر مصرف غذاهای تجارتی ایجاد می شوند . گاهی اوقات بعد از آنکه قوطی های کنسرو تهیه و آماده شده و سپس به دلیل نقص فنی آلوده می شوند ، همه گیریهایی از بیماری را ایجاد می کنند بوتولیسم روده ای از پنج قاره دنیا : استرالیا ، اروپا ، آمریکای شمالی و جنوبی ، آسیا و آفریقا گزارش شده است .

دوره کمون

- نشانه های عصبی بوتولیسم غذایی معمولاً در عرض ۱۲ تا ۳۶ ساعت و گاهی اوقات چند روز بعد از خوردن غذای آلوده ظاهر می شود .معمولاً هر اندازه دوره کمون بیماری کوتاهتر باشد نشانه های بالینی آن شدیدتر و میزان کشندگی آن هم بیشتر است . دوره کمون بوتولیسم روده ای بدلیل آنکه نمی توان زمان خوردن باسیل را به طور دقیق روشن کرد معلوم نیست . 

دوره واگیری

علیرغم دفع مقدار بسیار زیاد سم و هاگ باسیل با مدفوع بیماران که هفته ها و ماهها بعد از ظهور نشانه های بیماری ادامه دارد ( ۱۰ میلیون هاگ در گرم مدفوع) ،‌ انتقال آلودگی از فردی به فرد دیگر گزارش نشده است ،‌ بیماران مبتلا به مسمومیت غذایی بوتولیسم به مقدار کمتری سم و هاگ با مدفوع دفع می کنند . 

علایم‌ شایع‌

علایم‌ زیر معمولاً 36-18 ساعت‌ پس‌ از خوردن‌ غذای‌ آلوده‌ رخ‌ می‌دهند : 

* تار شدن‌ دید، یا دو تا دیدن‌ 

* افتادن‌ پلک‌های‌ چشم‌ 

* خشک‌ شدن‌ دهان‌ 

* خورده‌ خورده‌ صحبت‌ کردن‌ 

* مشکل‌ در قورت‌ دادن‌ غذا یا مایعات‌ 

* استفراغ‌ و اسهال 

* ضعف‌ دست‌ها یا پاها، که‌ نهایتاً ممکن‌ است‌ به‌ فلج‌ نیز بیانجامد . 

* تب‌ وجود ندارد . 

* توانایی‌های‌ ذهنی‌ دچار اختلال‌ نمی‌شوند. علایم‌ زیر در شیرخواران‌ رخ‌ می‌دهند : 

* یبوست‌ شدید 

* گریه‌ ضعیف‌ 

عوارض احتمالی بوتولیسم

بوتولیسم می تواند به واسطه ایجاد اختلال در تنفس فرد مبتلا، به مرگ وی منجر شود. با این حال، طی پنجاه سال گذشته، درصد مرگ و میر ناشی از ابتلا به بوتولیسم، از 50% به 3-5% کاهش یافته است. این احتمال وجود دارد که افرادی که به بوتولیسم مبتلا شده اما دوران مسمومیت را پشت سر گذاشته اند، تا سال ها به تنگی نفس و خستگی دچار شده و به مراقبت های پزشکی نیاز داشته باشند.

درمان

اگر شما با بوتولیسم غذایی یا بوتولیسم زخم خیلی زود تشخیص داده شوید ، یک داروی تزریقی ، ضد سم ، می تواند شانس شما را برای عوارض کم کند.ضد سم به سم چسبیده که هنوز در جریان خون در حال گردش است و آنرا از صدمه به عصب شما باز میدارد.

ضد سم برای موارد بوتولیسم اطفال توصیه نمی شود، از آنجائیکه آن بر روی میکروب های بیماری زا در سیستم گوارش بچه تاثیر ندارد. یک درمان برای درمان اطفال موسوم به ایمنو گلوبولین بوتولیسم در حال تحقیق است، به نظر می آید این برای کاهش زمان و شدت موارد موثر باشد.

اگر شما مشکل تنفس دارید ، شما احتمالا نیاز به استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی دارید. ونتیلاتور هوا را به درون ریه شما از طریق یک لوله که داخل راه هوایی شما از طریق بینی یا دهان قرار داده شده پمپ می کند.شما ممکن است بر روی دستگاه تنفس مصنوعی برای مدتی بمانید، احتمالا چند هفته ، تا زمانی که تاثیر سم بتدریج کاهش یابد.

برای موارد بوتولیسم غذایی، پزشکان اغلب اوقات دستگاه گوارش را با تمیز کردن مواد غذایی هضم نشده از معده و دادن داروها برای راه اندازی حرکات روده می کنند. اگر شما بوتولیسم زخم داشته باشید ف پزشک ممکن است احتیاج به برداشتن بافت عفونی به صورت جراحی داشته باشد. شما ممکن است احتیاج به درمان برای بهبودی صحبت خود داشته باشید ، بلع و دیگر اعمال بوسیله بیماری تحت تاثیر قرار می گیرد.

مصرف آنتی بیوتیک در درمان بوتولیسم غذایی و نوزادی تاثیری ندارد زیرا بیماری در اثر میکروب ایجاد نشده بلکه بر اثر سم حاصل از میکروب به وجود آمده است. اما در مورد بوتولیسم زخمی می توان از آنتی بیوتیک استفاده کرد زیرا میکروبی که از ناحیه زخم وارد شده می تواند در آنجا تکثیر یابد.

درمان اختصاصی : 
بیماران باید در ICU بستری شوند و توسط اسپیرومتری ، پالس اکسی متری و ABG از نظر نارسایی تنفسی احتمالی مراقبت شوند و به مدت یک هفته NPOباشند. 
بعد از گرفتن نمونه های آزمایشگاهی ، تزریق آنتی توکسین اسبی پلی والان (A.B.E) انجام می شود . ویال های آنتی توکسین حاوی 10 سی سی آنتی سرم هستند . بعد از تست از نظرواکنش های حساسیتی به میزان kg / 5/ تزریق می شود. با تزریق این میزان ، علائم به مدت 3-2 ساعت برطرف می شود . برای برطرف شدن علائم مسمومیت ، روز دوم به میزان دو سوم روز اول و روز سوم یک دوم روز دوم تجویز می شود . برای شروع درمان نیازی به تائید آزمایشگاهی نیست . 
تجویز مواد استفراغ آور یا شست و شوی معده در صورتی که فاصله زمانی خوردن غذای آلوده کم باشد ( فقط چند ساعت ) مفید است . 

پیشگیری

*مطمئن باشید که از تکنیک مناسب برای کنسرو کردن غذاها در منزل استفاده می کنید و هر گونه میکروب بوتولیسم در غذا نابود شده است.این غذاها را استریل کرده با فشار پز در 250 درجه فارنهایت برای حداقل 30 دقیقه. همچنین به مدت 10 دقیقه قبل از سرو آنها این غذاها را بجوشانید . برای اطلاعات بیشتر در مورد کنسرو کردن سالم با مراکز مرتبط تماس بگیرید که بوسیله بخش کشاورزی و خیلی از دانشگاه ها مهیا شده اند.

*از خوردن غذاهای آماده اگر قوطی آنها ورم کرده و یا اگر بوی مانده می دهد. اگر شما سیب زمینی را قبل از پختن داخل فویل بپیچید ، آنها را داغ مصرف کنید و یا آنها را در یخچال نگه دارید نه در هوای اتاق.

*برای کاهش خطر بوتولیسم اطفال ، از دادن عسل یا شربت ذرت به آنها خودداری کنید ، حتی در مقدار رقیق آن به بچه های زیر سن یک سالگی.

*برای جلوگیری از بوتولیسم زخم و دیگر بیماری های جدی از راه خون هرگز از مواد تزریقی خیابانی استفاده نکنید.

10 فرمان

1.  اگر قسمتی از قوطی کنسرو بيرون زده است، آن را مصرف نکنيد.

2. اگر پس از باز کردن در قوطی، ديديد کنسرو تغيير رنگ داده و دارای بوی نامطبوع است و حالت کف آلودگی دارد، فاسد است، از مصرف آن جدا" خودداری کنيد.

3. هيچ گاه غذايی را که قطعا" مشخص نيست. خوب پخته يا کنسرو شده است، نخوريد.

4. تورم قوطی کنسرو نشان دهنده آلودگی ميکروبی است. از مصرف چنين کنسروی خودداری نماييد.

5. هيچ گاه به شير خواران غذای حاوی عسل يا شربت های ضدسرفه ندهيد.

6. جوشاندن غذا می تواند از بوتوليسم پيشگيری کند. قبل از مصرف کنسرو ماهی و گوشت حتما" آن را به مدت 15 دقيقه بجوشانيد.

7. اگر علايم بوتوليسم را مشاهده کرديد بلافاصله آمبولانس خير کنيد. اين يک وضعيت اورژانس است.

8. اگر ضعف، تاری ديد يا خورده خورده صحبت کردن، دوباره ظاهر شوند، بازگشت اين علائم ممکن است نشان دهنده نياز به درمان بيشتر باشد.

9. قوطی های مواد غذايی کنسروی زنگ زده به ويژه ماهی و گوشت را هرگز خريداری نکنيد و مورد مصرف قرار ندهيد.

10. به خاطر داشته باشيد سم باکتری هيچ بو و طعمی ندارد. پس به صرف عدم تغيير بو و طعم کنسرو را نجوشانده، مصرف نکنيد.

اثرات مفید سم بوتولیسم

سم بوتولیسم خالص و بسیار رقیق شده، توسط پزشک متخصص برای درمان انقباض عضلات مورد استفاده قرار می‌گیرد، از جمله برای درمان کجی مادرزادی لگن، دیس اسپاسمودیک (ناتوانی در عضلات حنجره)، آشالازی (تنگی مری)، استرابیسم(لوچی چشم)، فلج عضلات صورت، نقص گردن رحم و پلک زدن مکرر.