تب خونریزی‌ دهنده‌ی ویروسی کریمه‌ کنگو (The Crimean-Congo haemorrhagic fever (CCHF، یک بیماری مشترک بین انسان و حیوانات به شمار می‌رود. این بیماری در اصل مخصوص حیوانات است؛ طیف گوناگونی از حیوانات شامل حیوانات وحشی و اهلی مثل گوسفند، بز و گربه قابلیت میزبانی ویروس تب کریمه را دارند. بیماری CCHF در بیشتر مواقع توسط کنه منتقل می‌شود که همه‌گیری بالایی هم دارد. ویروس CCHF به وسیله کنه هیالوما منتقل می‌شود. مخزن ویروس در طبیعت اصولا کنه‌ها می‌باشد و گاو، گوسفند، بز وخرگوش نیز به عنوان مخزن مطرح می‌باشند. شش ماه اول سال و در طول گرمای هوا، شرایط مناسبی برای رشد این ویروس به‌حساب می‌آید. خوشبختانه با تشخیص به‌موقع این ویروس می‌توان فرد مبتلا را به‌طور کامل درمان کرد و تمام داروهای آن در کشور موجود است. با این حال به گفته متخصصان در این زمینه:

بیماری تب کریمه کنگو در ۳۰ درصد موارد حتی با اقدامات درمانی با مرگ‌ و میر مواجه بوده و کشنده است.

در سال ۱۹۴۴ و در خلال جنگ جهانی دوم، اولین شیوع تب خون‌ریزی‌ دهنده‌ی ویروسی در منطقه‌ی کریمه‌ی اوکراین به‌ وقوع پیوست. بعدها و در سال ۱۹۵۶، در منطقه‌ی زئیر در کنگو ویروسی شایع شد که به‌عنوانن ویروس کنگو معرفی می‌شود. با بررسی‌های بیشتر، مشابهت‌های زیادی بین ویروس کنگو و ویروس کریمه یافت که در نهایت، بیماری ناشی از این ویروس به اسم «تب کریمه‌-کنگو» در جوامع پزشکی شناخته شد.

« جهت مشاهده سایز اصلی تصویر، بر روی آن کلیک فرمایید »

***

***

***

اولین راه ابتلا به این ویروس، تماس مستقیم فرد با خون یا ترشحات بدن حیوان یا لاشه‌ی حیوان آلوده به ویروس است. در روش دوم، فرد به‌طور غیرمستقیم توسط کنه‌ای آلوده‌ای می‌شود که از خون حیوان آلوده تغذیه کرده باشد؛ این روش در بین حیوانات اهلی و انسان‌ها شیوع بالایی دارد. در روش سوم، ویروس از انسان به انسان منتقل خواهد شد؛ بنابراین فرد سالم با تماس مستقیم با خون یا ترشحات بدن فرد بیمار به این ویروس مبتلا می‌شود که سرایت آن در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی احتمال بالاتری دارد.

بیماری در ایران

تب کریمه کنگو بیماری قابل انتقال از حیوان به انسان است و جزو موارد بومی ایران محسوب می‌شود. از سال ۷۸ که اولین مورد قطعی آن تشخیص داده شد تا امروز هر ساله با تعدادی از موارد ابتلا به این بیماری مواجه هستیم.

روش های تشخیص

در تعریف تشخیص این بیماری موارد مظنون یا مشکوک به کسانی گفته می‌شود که با علامت بالینی مرتبط مانند تب، کوفتگی، سردرد یا سندروم آنفلوآنزا و شاید همراه با خونریزی از هر جای بدن به پزشک مراجعه کنند و در شرح حال وی نیز سابقه تماس با دام، فرآورده دامی، کنه یا اقامت در منطقه‌ای با احتمال وجود این مواجهات، مشاهده شود. این فرد باید در شرایط خاصی آزمایش CBC دهد.

اگر مشخص شود تعداد پلاکت‌ها از عدد ۱۵۰ هزار پایین‌تر است یا گلبول‌های سفید از عدد ۳۰۰۰ کمتر یا از ۱۰ هزار افزایش پیدا کرده است، فرد کاندید می‌شود که به فوریت در شرایط ایزوله بستری شود. بلافاصله پس از این بررسی، نمونه خون دیگری از شخص گرفته شده و به آزمایشگاه مرکزی در انستیتوپاستور ارسال می‌شود. بعد از این اقدام منتظر جواب قطعی نمی‌مانیم و درمان را آغاز می‌کنیم.

ویروس را می‌توان در کشت سلولی تهیه شده از بافت کلیه میمون کشت داد و یا توسط آزمایش PCR (Polymerase Chain reaction) اثر ویروس را در نسخه برداری معکوس Reverse Transcriptase مشاهده کرد.

به وسیله آزمایشهای سرمی نیز می‌توان به جستجوی آنتی بادی پرداخت از جمله می‌توان از آزمایشهایی نظیرE LISA، IFA (Immunofluerescense Antibody)، خنثی سازی ,Neutralizing ab CFT Compliment fixation test) ثبوت عناصر مکمل) استفاده کرد.

معمولا پس از شش روز IgM قابل اندازه گیری است و تا چهار ماه در خون باقی می‌ماند ولی IgG را تا پنج سال می‌توان در خون بررسی کرد اما در حالتهای فوق حاد و مرگ آور در ابتدای بیماری معمولا هیچگونه آنتی بادی در خون (قبل از شش روز) قابل اندازه گیری نیست بنابراین تشخیص بر پایه جداسازی ویروس از خون و بافتها به روش کشت سلولی و یا تشخیص آنتی ژن ویروس بروشهای IFA, EIA و PCR است.

همچنین با اندازه‏گیری SGOT و SGPT می‌توان به عفونت ویروس در کبد Viral Hepatitis پی برد. معمولا در مبتلایان SGOT بالاتر از SGPT است.

اساس درمان حمایتی است و شامل تنظیم آب و الكتروليك و درمان اختلال انعقادی درون رگی پیش رونده‌است. توجه کنید که درمانهای اختصاصی توسط پزشک انجام می‌شود.

علایم بیماری تب کریمه کنگو چست؟

- تب ناگهانی ،بدن درد ،کوفتگی ، ضعف ، سردرد ،درد شدید عضلات ، بی اشتهایی ، درد پشت حدقه چشم ، ترس از نور، تهوع ، استفراغ ، گلو درد ، دل درد
- تغییرات خلقی مثل بیقراری و افسردگی
- علائم خونریزی از روز 3 تا 6 روزشروع میشود
- خونریزی در مخاط ، خط زیر بغل ، محل های تزریق
- خونریزی از اعضای مختلف بدن مثل بینی ، لثه ، مجاری ادراری ،روده ، رحم و…

علايم بالینی این بیماری شامل ۴ مرحله می‌شود. در مرحله‌ی اول بیماری نهفته است. به‌طور معمول و بر اساس نوع انتقال، دوره‌ی کمون (نهفتگی) بیماری بین یک تا سه روز طول می‌کشد. بعد از این مرحله فرد دچار علائمی همچون تب، اسهال، استفراغ، حالت تهوع، درد عضلانی، گیجی یا حتی سفتی گردن می‌شود. مرحله‌ی سوم بیماری به نقطه‌ی بحرانی خود نزدیک می‌شود و به‌صورت خون‌ریزی در نواحی مختلف بدن خود را نشان می‌دهد. خون‌ریزی در مخاط‌ها، خون‌ریزی‌های زیرپوستی و کبود شدگی به‌خصوص در نواحی بالایی بدن، خون‌ریزی از لثه یا بینی همه از نشانه‌های مرحله‌ی سوم بیماری به‌حساب می‌آیند. بیماران که سرنوشت آن‌ها به مرگ منجر می‌شود، معمولا مراحل این بیماری را با سرعت طی و خون‌ریزی‌های وسیعی در تمامی بافت‌ها و اعضای بدن تجربه می‌کنند. مرحله‌ی آخر بیماری، دوره‌ی نقاهت است. بیماران معمولا بعد از ۱۰ تا ۱۲ روز شاهد بهبود در ضایعات پوستی خود خواهند بود که بر طبق آمار عارضه‌ی خاصی هم در بلندمدت در پی ندارد.

علایم بیماری تب کریمه کنگو در دام چیست ؟

- دام ها بندرت علایم کلینیکی نشان می دهند
- در اثر عفونت خونی تب به مدت یک هفته در دام دوام می یابد و پس از ان دام به عنوان ناقل بیماری ویروس را از خود دفع میکند.
- گهگاهی در حالت حاد در مخاطات (دهان و چشم ها )، پر خونی ریزی دیده می شود.

انتقال به انسان :

- انتقال از طریق گزش کنه ای از گونه هیالوما (هر کنه ماده در هر دوره تخم گذاری 2 تا 8 هزار تخم تولید می کند)
- انتقال از طریق نیش حشرات
- انتقال از طریق تما با خون یا ترشحات مبتلایان
- انتقال از طریق گزش کنه آلوده
- از طریق له کردن کنه
- تماس مستقیم با لاشه گوشت ،خون ،ترشحات و بافتهای آلوده
- تماس با ترشحات ،خون و تنفس افراد مبتلا
- تنفس در تماس با دامهای آلوده

گروههای در معرض خطر :

- دامداران ،چوبداران
- دامپزشکان و کارکنان دامپزشکی
- سلاخان ، قصابان و کارکنان کشتارگاه
- پزشکان ، پرستاران ، بهیاران و کارکنان بیمارستان
- کارکنان رستورانها و کبابی ها

بر اساس آنچه گفته شد، افرادی که به‌طور مداوم با دام و حیوانات سروکار دارند، از بیشترین ریسک دریافت ویروس برخوردارند. قصاب‌ها، کارگران کشتارگاه‌، افرادی که حیوان اهلی را در خانه یا در مجاورت خود نگه‌داری می‌کنند، از جمله افراد با ریسک بالای ابتلا به‌حساب می‌آیند. در نتیجه مهم‌ترین کاری که این افراد باید انجام دهند، رعایت نکات بهداشتی اولیه و عدم تماس مستقیم با حیوان است.

مصرف‌کنندگان نیز باید محصولات بهداشتی مطمئن با تأیید سازمان دامپزشکی را خرید و مصرف کنند. خوشبختانه این ویروس از طریق گوشت پخته به انسان منتقل نمی‌شود؛ بنابراین نباید این‌گونه مواد غذایی را به‌صورت خام استفاده کرد.

اگرچه شیوع این بیماری سریع و جزو بیماری‌های کشنده به‌حساب می‌آید؛ اما تشخیص زودهنگام تب کریمه‌ کنگو قابل درمان است. از طرف دیگر زیرساخت‌های سیستم بهداشتی ایران هم قابلیت کنترل و درمان این بیماری ویروسی را دارا هستند و نباید نگرانی خیلی بالایی از آن داشت. با این حال رعایت نکات بهداشتی خاص برای مصرف‌کنندگان نهایی و تهیه‌ی بهداشتی گوشت از جمله‌ موارد مهم پیشگیری به‌حساب می‌آید. 

پیشگیری بیماری در دام

- بهسازی جایگاه دام جهت جلوگیری از تخمگذاری و تکثیر کنه ها
- سمپاشی بدن و جایگاه دام بخصوص در فصل فعالیت کنه ها
- جمع آوری کود و فضولات دامی و خارج نمودن از دامداری
- پاکسازی دامداری از اشیاء متفرقه جهت جلوگیری از تخمگذاری کنه
- عدم خرید دام از کانونهای بیماری و دامداریهایی که موازین بهداشتی را رعایت نمی کنند
- سم پاشی بدن دامهای خریداری شده و قرنطینه به مدت 14روز

پیشگیری بیماری تب کریمه کنگو در انسان

- جدا نگاه داشتن جایگاه دام از محل زندگی
- خود داری از له کردن کنه با دست یا روی بدن دام
- خودداری از تماس بدن با ترشحات و خون دام
- خود داری کشتار دام در محلهای غیر مجاز
- تهیه گوشت مورد نیاز از محلهای مطمئن و تحت نظارت دامپزشکی
- رعایت اصول ایمنی در موقع تماس با گوشت تازه ، جگر و سایر آلایش دام
- روشهای حفاظت شخصی در تماس با ترشحات و خون حیوانات (پوشیدن دستکش ، لباس بلند ، چکه ، ماسک و عینک )
- روشهای حفاظت شخصی از گزش کنه و حشرات
- خودداری از رفت و آمد در محلهای کشتار غیر مجاز
- اجتناب از خوردن گوشت ، جگر خام و نیم پخته ، نگهداری جگر ، دل ، قلوه به مدت 48 ساعت در یخچال و سپس استفاده از آن